ايمني در آزمايشگاه
تجهيزات ايمني براي آزمايشگاه
خاموش كننده ها:
1- خاموش كننده هاي آبي براي حريقهايي با مواد قابل احتراق عادي از قبيل چوب و كاغذ مفيد است.
2- پودر خشك شيميايي موثر در مقابل بيشتر حريقها ، اما اختصاصا شامل مايعات آتش گير و فلزات و حريقهاي الكتريكي است.
3- دي اكسيد كربن براي حريقهاي كوچك شامل مايعات آتش گير و براي استفاده محدود اطراف ابزار و تجهيزات الكترونيكي مفيد مي باشد .
بسته به پتانسيل خطرات يك آزمايشگاه، انواع مختلفي از خاموش كننده ها در آن وجود دارد.
پتوهاي حريق:
وجود پتوهاي حريق در هر آزمايشگاه ضروري است.
دوشهاي ايمني :
يكي از الزامات هر آزمايشگاه دوشهاي ايمني مي باشند. و در حوادثي كه در آن اسيدها ، بازها يا ساير مايعات مضر ، آتش گرفتن لباسها و ديگر فوريتها وجود دارد ، مورد استفاده قرار ميگيرد . دوشها را در محلي مناسبي قرار دهيد و بطور منظم تست كنيد .
شوينده هاي چشمي ( محلولهاي شوينده چشم ) :
اهميت شوينده هاي چشمي بحث انگيز است . در زمان حادثه پرسنل به طور غير ارادي به سوي سينكها مي روند و با فشار زياد چشمها را مي شويند اما كمتر به سوي محل شوينده هاي چشمي مي روند ، بنابراين شوينده هاي چشمي را در نزديكي سينكها قرار دهيد . برخي از متخصصين معتقدند كه جريان نوار مانند آب در شستن چشم تمايل به جلو بردن ذره داخل چشم داشته تا آنكه آنرا بيرون بياورد .
سپرهاي حفاظتي ( SHEILD) :
بيشترين رواج استفاده از سپرهاي ايمني براي حفاظت پرسنل در برابر تشعشع از قبيل پرتوي ليزر و ماورابنفش ميباشد. ولي براي كار كردن با موادي كه احتمال پاشيدن وجود دارد نيز استفاده مي شود . هودهاي شيميايي مناسب با شيشه ايمني و درهاي قابل حركت را زمانيكه با سيستمهاي خلا يا سيستمهاي تحت فشار كار مي كنيد، مورد استفاده قرار دهيد.
جعبه هاي ايمني:
جعبه هاي ايمني براي كاهش پيامد حوادث و براي پيشگيري از از پاشش مواد مضر طراحي مي شود . اين جعبه ها براي انتقال مواد شيميايي بويژه اسيدهاي غليظ و قليا بكار ميرود . از قوطي هاي ايمني تاييد شده بوسيله آزمايشگاه استفاده نماييد .
هودها:
براي حفاظت كاركنان از مواد خطرناك هودها جريان هوايي را از آزمايشگاه به درون هود ، فراهم مي كنند . اين روش براي محدد كردن انتشار مواد سمي مي باشد. اسكرابرها براي جمع آوري مواد قابل حل شدن ( مثل حلالها ) يا ذرات، مفيد هستند. استفاده از هود با سرعت فلوي نامناسب يا الگوي جريان غلط ممكن است پرسنل را مورد مواجهه جدي با مواد قرار دهد . حداقل سرعت فلو بايستي بوسيله تجهيزاتي بطور دوره اي چك گردد.
جعبه هاي دستكش دار :
ابن جعبه ها براي ايجاد ايزولاسيون كافي بكار مي روند. كاركنان با هيچ ماده يا آلودگي درون جعبه تماس ندارد . تجهيزات و مواد مي توانند درون جعبه قرار بگيرند . اپراتور با دستانش در يك دستكش پلاستيكي يا لاستيكي كه كاملا آب بندي شده كار مي كند. جعبه دستكش دار در فشار منفي نگهداري ميشود..
تجهيزات حفاظت فردي و مواد :
تجهيزات حفاظت فردي شامل روپوش آزمايشگاه ، دستكش ها ، كفشها ، كلاه ،عينكها ،سپرها و ساير ايتمهاي ايمني توسط افراد به كار مي روند . وظيفه حصول اطمينان استفاده از اين از تجهيزات بعهده مديران و سرپرستان مي باشد. بهداشت فردي پرسنل بسيار مهم است در كنترل مواجه تماس . بطور مكرر دستها و سطوح كار را با دقت بشوييد. .سيگار نكشيد يا چيزي در ميز كار نخوريد . آب نوشيدني را در خارج از آزمايشگاه فراهم كنيد. ترجيحا از نوع آبخوري آبفشاني باشد.
پوشيدن لباس :
پوشيدن لباس فردي يك مانع ميان فرد و خطر ايجاد مي كند . كاركناني كه با مواد راديواكتيو، مواد سرطانزا و مواد آسيب زا كارمي كنند نيازمند است تا زمانيكه وارد محيط كاري مي شوند لباس آزمايشگاه پوشيده و دوباره هنگام ترك محل كار لباس را تعويض كنند . تا از انتقال مواد خطرناك به خارج از محيط كار جلوگيري شود. لباسهاي مصرف شده آزمايشگاه بايستي سوزانده شوند .
دستكشها :
دستكشهاي لاستيكي زمانيكه مايعات خطرناك حمل ميشوند، بسيار مهم هستند . دستكشهاي سربي براي حمل مواد راديولوژيك و دستكشهاي جراحي براي حمل مواد آسيب زا مورد استفاده قرار ميگيرند. دستكشهاي عايق براي حمل مواد داغ و سرد ضروري است اما از استفاده دستكشهاي آزبستي اجتناب شود . دستكهاي كتاني براي حفاظت از دستگاهها(ابزارها ) مورد نياز باشد.
كفشهاي ايمني :
كفشهاي ايمني مورد نياز در آزمايشگاهها در جاييكه مواد يا تجهيزات سنگين حمل ميشوند، مورد نياز ميباشند.
عينكهاي ايمني :
حتي اگر احتمال وقوع يك حادثه كم باشد، پيامد حوادث چشمي ممكن است بسيار جدي باشد. تمامي پرسنل آزمايشگاه بايستي از عينكهاي ايمني استفاده نمايند. اين عينكها از ترشح مواد ،برخورد مواد پرتاب شده ، پودرها يا مواجهه با پرتو ماورابنفش جلوگيري ميكنند . اگر كار داراي خطرات ويژه براي چشم باشد حفاظهاي اضافي را مد نظر قرار دهيد . به عنوان مثال استفاده از لنزها با فيلترهاي مخصوص براي دميدن در شيشه ، جوشكاري ، كار با ليزر يا مواجهه با شكلهاي ديگري از تشعشع مثل اشعه ماورابنفش. در كار با اسيد يا مواد خوردنده از سپرهاي حفاظتي صورت براي حفاظت نه فقط چشمها بلكه كل صورت استفاده كنيد.
رسپيراتورها :
رسپيراتورها بايستي براي موقعيتهاي اضطراري كه در مواجهه با گازها يا فيومها بوجود مي آيد، در دسترس باشند. در آزمايشگاههايي كه از گاز سمي از قبيل كلرين ، دي متيل آمين ، اكسيد اتيلن ، فلورين و برميد هيدروژن استفاده ميكنيد ، رسپيراتورها را تهيه نماييد كه ترجيحا از نوع رساننده هوا(SCBA) يا دمنده هوا باشند.
ذخيره سازي مواد ( انبارش ) :
اطلاع كافي از ماهيت مواد، در ذخيره سازي مواد ضروري است. و پيامد حوادثي از قبيل ريختن ، انفجار يا حريق را كاهش مي دهد. به عنوان يك قانون عمومي حجم زيادي از واكنشگرها يا معرفها را در محيط كار ذخيره نكنيد(انبار نكنيد) . بلكه استفاده از ظرفهاي كوچك كه مقدار مصرف روزانه يا هفتگي را داشته باشد، توصيه مي شود. براي مواد مصرفي نقطه سفارش تعريف كنيد. مواد شيميايي كه با هم واكنش ميدهند يا ايجاد آتش سوزي مي كنند يا تركيبات خطرناك را با هم انبار نكنيد. ترجيحا مواد خطرناك را در يك محل مشخص انبار نماييد. انبارها را در مقابل حريق حفاظت نموده و محوطه اي جداگانه براي انبار كردن مواد خطرناك يا بسيار سمي در نظر بگيريد. حلالهاي آتش گير را در محفظه هاي مخصوص يا يخچالهاي ضد حريق نگهداري كنيد . از محفظه هاي ويژه براي حلالهاي آتش گير در حجمهاي بيشتر از 2 ليتر استفاده كنيد. (حلالهاي آتش گير مايعاتي با نقطه اشتعال زير 60 درجه سانتيگراد و فشار بخار كمتر از 275 كيلو پاسكال در 38 سانتيگراد ميباشند ) .
كيتهاي ريزش شيميايي :
محيطهاي كاري و انبار را با كيتهاي ريزش شيميايي مجهز كنيد. از كيتهاي با سايز مناسب براي جمع آوري اسيدها ، قلياها و حلالها استفاده كنيد .
خطرات آزمايشگاه ها
خطرات شميايي :
صدمات شيميايي ممكن است داخلي يا خارجي باشد . صدمات خارجي از مواجهه پوستي با مواد خورنده يا سوزش آور از قبيل اسيدها ، بازها يا نمكهاي انبارشده است . صدمات داخلي از تاثيرات سمي يا خوردنده مواد جذب شده توسط بدن است.
اسيدهاي معدني و آلي :
بسياري از اسيدهاي معدني و آلي حدود مجاز مواجه شغلي دارند و تي ال وي آنها مشخص است . اين حدود آستانه مجاز، نشان دهنده بيشترين غلظت هوايي است كه كاركنان مي توانند با آن مواجه شوند. بخارات اين اسيدها شديدا براي چشم و سيستم تنفسي تحريك كننده هستند . اسيدهاي مايع يا جامد سريعا مي توانند باعث سوختگي شديد پوست و چشم گردند. زمانيكه اسيدها براي افزايش ميزان حل شدن مواد آلي گرم ميشوند خطر بيشتري دارند چون بسيارسريعتر روي پوست واكنش مي دهند.
اسيدها و بازها را جداگانه در فضايي كه بخوبي تهويه شود و بدور از مواد فرار آلي و اكسيد شونده قرار دهيد . از محفظه هايي (لاستيكي يا پلاستيكي) براي انتقال اسيدها و بازها استفاده كنيد. با اسيدهاي غليظ فقط در يك هود شيميايي مناسب كار كنيد . براي جلوگيري از پاشش مواد، به آرامي اسيد و باز را به آب اضافه كنيد. (با ميزان ثابت). اگر تماس پوستي رخ داد كل محل آلوده شده را با آب بشوييد و اگر تحريك پوستي بوجود آمد به پزشك مراجعه كنيد. وسايل چرمي (مانند تسمه و كفشها ) اسيد را در خود نگه ميدارند حتي اگر با اب شسته شوند و ممكن است باعث سوختگيهاي شديد، در صورت پوشيده شدن ، شوند . اسيد پركلريك در تماس با مواد آلي بصورت انفجاري واكنش مي دهد . اسيد پركلريك سوختگي هاي شديدي را در تماس با پوست ، چشم يا راههاي تنفسي ايجاد ميكند .
صدمات عمومي همراه با هيدروكسيد سديم ، سوختگي پوست و چشم مي باشد. حلال هيدروكسيد سديم به عنوان رقيق كننده 5/2 نرمال باعث آسيب شديد چشمي مي گردد. هيدروكسيد سديم و ديگر قلياها توليد گرماي قابل ملاحظه اي مي كنند . (اغلب منجر به جوشيدن ميشود)
تركيبات فلزي و معدني :
برخي از خطرات مخصوص فلزات و تركيبات معدني در زير آمده است:
آرسنيك و نيكل داراي سميت بالا بوده و ممكن است سرطانزا باشند از تنفس ، خوردن و تماس پوستي با آنها اجتناب كنيد . آزيد سديم سمي است . زمانيكه قطراتي از آن هدر مي رود . ممكن است با مس و سرب به شكل آزيدهاي فلزي كه بي نهايت منفجر شونده هستند، درآيد. آزيدها ممكن است توسط افزودن حلالهاي غليظ نيتريت سديم از بين بروند. سميت فوق العاده بريليم و تركيباتش بوسيله TLV پايين 2 ميكروگرم بر مترمكعب منعكس مي شود. بريليم يك ماده مشكوك به سرطانزايي در مردان است. با احتياط بسيار زياد و فقط در هود آزمايشگاه يا جعبه دستكش دار حمل شود. سيانيدها به عنوان واكنشگر مورد استفاده قرار مي گيرند و ممكن است در نمونه ها حضور داشته باشند. سيانيد هيدروژن يك گاز كشنده است . محلولهاي سيانيد را اسيدي نكنيد. تا از تشكيل سيانيد هيدروژن و رها شود آن در محيط جلوگيري شود.
جيوه در بين فلزات منحصر به فرد بوده چون در دماي اتاق مايع است و فشار بخار بالايي دارد . در اثر شكسته شده دماسنج جيوه در يك اتاقي كه تهويه ضعيفي دارد، TLV جيوه ممكن است بسيار افزايش يابد. به علت فراريت بسيار زياد و سميت بالا، حمل جيوه و تركيباتش بسيار با احتياط وهمراه با يك كيت تميز كننده انجام شود. نمكهاي پركلريك منفجر شونده هستند و زمانيكه با مواد قابل احتراق تركيب شوند، خطر انفجار داشته و براي چشم، پوست و سيستم تنفسي بسيار تحريك كننده هستند . در حمل و نقل و انبار كردن پركلراتها احتياط كنيد . بروهيريد سديم ممكن است در آب تجزيه شده و هيدروژن آزاد نمايند. در نتيجه خطر انفجار دارند . مشابه با بسياري از مواد شيميايي معدني، محرك بسيار شديد پوست و سيستم تنفسي مي باشد .
حلالهاي آلي و واكنشگرهاي آلي:
اكثر حلالها داراي TLV مواجه شغلي هستند . واكنشگرهاي آلي يا حلالهاي آلي كه تي ال وي ندارد بدان معني نيست كه خطر كمتري دارند. حلالهاي مورد استفاده به چندين گروه تقسيم مي شوند .
1-الكلها 2- تركيبات كلردار 3- هيدروكربنها : مواجه با اين گروه از تركيبات تاثيرات بهداشتي متفاوتي دارد. الكلها عموما داراي تاثير سمي دروني و قابليت تحريك مخاط و خواب آلودگي هستند . هيدروكربنهاي كلردار باعث رخوت و بيهوشي گشته و به سيستم اعصاب مركزي و كبد آسيب وارد مي كنند . هيدروكربنها پس از مواجه طولاني با پوست، تحريك پوستي ايجاد مي كنند.
واكنشگرهاي آلي به چهار گروه دسته بندي مي شوند .1- اسيدها 2- تركيبات هالوژنه 3- معرفها و شناساگرها 4- حشره كشها .
خطرات تشعشع :
همه افراد در معرض پرتوهاي يونيزان قرار مي گيرند . ميانگين دوز پرتو سالانه براي كل بدن از پرتو كيهاني، خاكي، منابع دروني پزشكي و عكس برداري از دندان و غيره در حدود 185 ميلي رم در هر سال است. از حوادثي كه ممكن است در مواجه با پرتوهاي خطرناك پيش بيايد ، اجتناب كنيد. در آزمايشگاههاي پرتو ايكس، فرابنفش و مواد راديواكتيو، يك دستورالعمل ايمني مناسب يا كتابچه ايمني آزمايشگاه، تهيه نماييد. اين دستورالعمل براي استفاده، حمل و سفارش و انبارسازي مي باشد .
مواد راديواكتيو :
تمامي افراد مرتبط با مواد راديواكتيو بايستي خطرات بهداشتي همراه آنرا بدانند. هسته هاي راديويي در آزمايشگاهها، براي توسعه و ارزيابي روشهاي آناليز، آماده سازي استانداردهاي شمارش، كاليبراسيون دتكتورها، ابزارهاي شمارش و منابع آب بندي. از قبيل نيكل 63 مورد استفاده در دستگاههاي گازكروماتوگراف ، الكترون كپچر بكار مي روند.
پرتو ماوراء بنفش :
UV مكررا مورد استفاده قرار مي گيرد. با سازماندهي و استفاده از ابزارهاي مناسب، خطر مهمي ندارد اما زمانيكه براي كنترل ميكروارگانيسمها در اتاقهاي آزمايشگاهي يا براي استريليزه كردن ابزارها مورد استفاده قرار بگيرد، مي تواند خطرناك باشد. از حفاظهاي مناسب استفاده كنيد و به ياد داشته باشيد كه سطوح فلزات درخشان اين انرژي را منعكس ميكند و لامپهاي UV را زمانيكه مورد استفاده قرار نمي گيرند خاموش نماييد. از عينكهاي ايمني هر زمانيكه احتمال مواجه با UV داريد ، استفاده نماييد.
خطرات فيزيكي :
الكتريسيته : استفاده نادرست از وسايل الكتريكي مي تواند موجب نشت برق، حريق ، انفجار و شوكهاي الكتريكي خطرناك شود. تمامي تجهيزات الكتريكي را اتصال به زمين داده يا از دو عايق استفاده كنيد. از تجهيزاتي با روكش خراب يا شكسته استفاده نكنيد . و از وسايلي كه توليد جرقه ميكنند كنار حلالهاي فرار آتش گير استفاده نكنيد. ترجيحا از يخچالهاي ضد انفجار استفاده كنيد. قبل از تعمير يا سرويس وسايل الكتريكي آنها را از منبع تغذيه قطع كنيد. تعمير وسايل بايستي توسط متخصصين انجام شود. و توسط افراديكه آشنايي با برق ندارند خطرناك مي باشد.
مكانيكي :
حفاظها يا سپرها در تجهيزاتي مثل زنجير، شفتهاي در حال چرخش و ديگر انواع وسايل در حال حركت مكانيكي استفاده مي شوند. تجهيزات آزمايشگاهي نيازمند حفاظ گذاري شامل پمپهاي خلا، مخلوط كنده ها ، خردكننده ها و آسياب ها مي باشند. تجهيزاتي از قبيل سانتريفوژ ها كه داراي قطعات با سرعت بالا هستند و ابزارهايي كه ارتعاش دارند(مثل سانتريفوژ و كمپرسورهوا ) براي پيشگيري از تمايل به خروج از مركزشان در محلي دور از بطريها و ساير موادي كه ممكن است از روي قفسه ها يا ميز در اثر ارتعاش بيافتد قرار ميگيرد .
گازهاي تحت فشار :
سيلندرهاي گاز تحت فشار، پتانسيل خطر مي باشند. سيلندرهاي گاز اگر به صورت نامناسب حمل شوند ممكن است منفجر شده يا مانند راكت پرتاب شوند. اگر داراي نشتي باشند، خطر انفجار دارند . اگر آتش گير باشد داراي خطرات قابل مشاهده بوده و اگر محتوياتشان سمي باشد، منجر به مرگ مي شوند . مقررات OSHA استفاده و انبار كردن گازهاي تحت فشار را تحت پوشش قرار مي دهد. انتقال سيلندرهاي گاز فقط بوسيله گاريهاي و ماشينهاي مخصوص انجام مي شود. سيلندرهاي گاز بطور ايمن و مناسب انبار شده ، منتقل و استفاده شوند و رگلاتور از روي سيلندرها در طي ذخيره سازي و انتقال برداشته شدهو درپوش نصب گردد.
نكات مهم در انبارش سيلندر ها :
1- جدا بودن سیلندرهای پر از سیلندرهای خالی.
2- داشتن زنجیر یا تسمه مناسب برای مهار کردن.
3- نداشتن خوردگی و پوسیدگی در بدنه .
4- نگهداری سیلندر به صورت عمودی.
5- جدا بودن سیلندرهای مختلف از هم .
6- عدم نگهداری در نزدیکی مدار الکتریکی .
7- اجتناب از سیگار کشیدن در کنار سیلندرها.
8- وجود تهویه مناسب در انبار سیلندرها .
9- داشتن کلاهک یا سرپوش مناسب .
10-داشتن برچسب مناسب بر روی سیلندرها.
11- داشتن کارت تست هیدرواستاتیک سالیانه .
12- مهار شدن سیلندر به صورت جداگانه.
پايش :
تعيين سياستهاي كاري ، فعاليتها ، روش هاي كاري و رويه هاي پيشگيري از مواجه كاركنان با مواد خطرناك فقط بخشي از برنامه موثر ايمني مي باشد. تعيين همزمان پايش يا بازخورد سيستم براي حصول اطمينان از كاركرد خصوصيات حفاظتي واقعا ضروري است .
پايش شيميايي :
پايش كننده هاي شيميايي توانايي اندازه گيري مستقيم غلظت در منطقه تنفسي اشخاص را دارا مي باشند. از ابزارهاي مناسب براي كشيدن هواي عبوري از سل و پايش استفاده مي شود. مانند اندازه گيري VOC در آزمايشگاه.
انهدام و دفع مواد زايد :
طرح مورد استفاده براي انهدام مواد شيميايي و بيولوژيكي در آزمايشگاه بايستي بوسيله سرپرست تهيه شود و اگر لازم بود توسط يك مشاور ايمني بازبيني شود .
1- سيستم جمع آوري مناسب نصب كنيد . از مخزنهاي برچسب دار استفاده كنيد. از قوطي هاي ايمني فلزي براي ذخيره سازي حلالهاي زائد و مواد نامناسب استفاده كنيد.
2 - استفاده از مخازن ويژه براي ضايعات مواد بي نهايت خطرناك يا با سميت بالا توصيه مي شود. همچنين بسته بندي ويژه اي براي پيشگيري از شكسته شدن يا آسيب به مخزن درحين حمل و نقل بكار بريد .
روشهاي انهدام مواد زايد شامل: 1- سوزاندن 2- دفن 3- تبخير سازي 4- هضم كردن و واكنش شيمايي5- عمليات ويژه و استفاده از متخصصان دفع مواد زايد از شركتهاي ديگر ميباشد .
ضايعات شيمايي :
حلالهاي استفاده شده ميتوانند تقطير، بازيابي و مورد استفاده قرار گيرند . حلالهاي غير قابل حريق درصورتيكه بخاراتشان مشكل محيطي بوجود نياورد، ميتوانند تبخير شوند. مقدار كمي از حلالهاي آتش گير و مواد شيميايي كه مي توانند روي زمين آتش بگيرند، در مخزنهاي فلزي كم عمق يا در زباله سوزها بصورت اسيدي هضم شوند . بسياري از مواد پايه اي قابل حل قبل از دفع نهايي درصورتيكه هيچ ضرري براي سيستم لوله كشي يا محيط نداشته باشند، مي توانند با دقت رقيق شده به سيستم فاضلاب هدايت شوند . در هر صورت ممكن ، مواد خطرناك را بوسيله واكنشهاي شيميايي يا ساير فرايندهايي به تركيبات بي ضرر قبل از دفع تبديل نماييد .